Moderator.az-ın Pərvin Şakirqızı ilə"Rəsmilərin mövqeyi" rubrikasının növbəti müsahibəsini təqdim edirik.
Bu dəfə Milli Məclisin Müdafiə, təhlükəsizlik və korrupsiya ilə mübarizə komitəsinin sədr müavini, Ədalət, Hüquq, Demokratiya (ƏHD) Partiyasının sədri, deputat Qüdrət Həsənquliyevlə regionun siyasi gündəmini müzakirə etdik.
Söhbətimizdə Azərbaycan-Ermənistan sülh prosesinin hazırkı vəziyyəti, Zəngəzur dəhlizinin açılması perspektivləri, Ermənistanın danışıqları uzatmaqda mümkün məqsədləri və regionda dəyişən geosiyasi şərait diqqət mərkəzində oldu.
Eyni zamanda, Ermənistanın silahlanmasının doğura biləcəyi təhlükələr, sülhün Azərbaycanın hərbi xərclərinə və iqtisadi inkişafına təsiri, eləcə də xarici investisiyaların cəlb olunması imkanları barədə deputatın mövqeyini öyrəndik.
Həmin müsahibəni təqdim edirik:
— Qüdrət müəllim, Ermənistanın sülh prosesindəki mövqeyini necə qiymətləndirirsiniz? Sülh sazişinin imzalanması və Zəngəzur dəhlizinin açılması
istiqamətində konkret addımların ləngiməsini nə ilə əlaqələndirirsiniz?
— Ermənistan vaxt udmağa çalışır. Bu, birmənalıdır. Mən əvvəllər də demişəm ki, Ermənistanla qısa müddətdə sülh sazişi imzalamaq və Zəngəzur dəhlizinin açılmasına nail olmaq üçün ona təzyiqləri artırmalıyıq. 10 noyabr 2020-ci il tarixli üçtərəfli atəşkəs barədə bəyanatda Zəngəzur dəhlizinin açılması və həmin dəhlizə Rusiyanın nəzarət etməsi nəzərdə tutulmuşdu.
Lakin zaman keçdikcə gördük ki, Ermənistan bu dəhlizi açmaq fikrindən çox uzaqdır. Təəssüf ki, Rusiya da Ermənistana bu istiqamətdə ciddi təzyiq göstərmədi.
2025-ci ildə isə Amerika Birləşmiş Ştatları vasitəçilik missiyasını gücləndirdi və onun təşəbbüsü ilə Vaşinqtonda sülh sazişinin layihəsi paraflandı. Ancaq bundan sonra da Zəngəzur dəhlizinin açılması istiqamətində konkret işlərə başlanılmadı, sülh prosesi irəli aparılmadı.
Seçkilər ərəfəsində sülh prosesini aparan Paşinyanın qələbəsini təmin etməyə kömək etmək məqsədilə Azərbaycan Ermənistana dəmir yolu xəttini açdı ki, Qazaxıstan və Rusiya yüklərini Azərbaycan üzərindən Ermənistana göndərə bilsin.
Azərbaycan Ermənistana yanacaq satmağa başladı. Bu, orada strateji məhsul olan yanacağın qiymətinin artmasının qarşısını aldı. Bundan başqa, Azərbaycan üzərindən gübrə, taxıl və digər strateji yüklər daşındı. Bütün bunların qarşılığında gördük ki, Ermənistan hiyləgər bir oyun oynayır.
Ermənistan kiçik ölkə olsa da, seçkilərin nəticələri dərhal açıqlanmadı və nəticələri saxtalaşdırıldı.Seçkilərin nəticələri saxtalaşdırılırdısa ,Paşinyan istəsəydi, parlamentdə konstitusion səs çoxluğunu da təmin edə bilərdi.
Lakin məqsədyönlü şəkildə bunu etmədi. Məqsədi o idi ki, sonradan sülh sazişi üçün Konstitusiyalarını dəyişmək məqsədilə referendum məsələsinin parlamentin müzakirəsinə çıxaracağı təqdirdə sənədin qəbul olunmaya biləcəyini əsas gətirsin.İndi də başlayıb ki,referendum barədə qərar parlamentdə qəbul olunmasa parlamenti buraxıb yeni seçki təyin edəcək.
Beləliklə, vaxtı uzadır,bölgədə marağı olan böyük güclərə gah buynuz göstərir, gah reverans edir,onlar arasında manevr etməklə hakimiyyətini uzadır. Amma bir gün bunun ağır nəticələri ola biləcəyini düşünmür.
Ermənistandakı bəzi revanşist qüvvələr açıq söyləyirlər ki, Azərbaycan torpaqlarının 20 faizini işğal etdik, amma Azərbaycan işğalla barışmadı, özü üçün əlverişli beynəlxalq şəraitin yaranmasını gözlədi. Biz də indi danışıqları uzatmalı, özümüz üçün əlverişli şərait yaratmalıyıq.
İqtisadiyyatı neftdən asılı olan Azərbaycanın nefti tükənəcək,ölkə ciddi maliyyə çatışmamazlığı ilə üzləşəcək , biz isə zaman keçdikcə azad bazar iqtisadiyyatı və Qərb investisiyası sayəsində daha güclü dövlət olacağıq. Onlar regionun İsraili ola biləcəklərini düşünürlər. O zaman müttəfiqlərinin də dəstəyi ilə, Azərbaycana öz şərtlərini qəbul etdirəcəklərinə inanırlar.
Hər dəfə Azərbaycan təzyiqləri artıranda Ermənistan sülhlə bağlı ümidverici bəyanatlar verməyə başlayır. Təzyiqlər azalan kimi isə hər şey unudulur. Mən düşünmürəm ki, indiki şərtlər altında Ermənistan bizimlə sülh sazişi imzalasın və Zəngəzur dəhlizinin inşasına başlansın. Ermənistan onu da anlayır ki, hazırda nə İran, nə də Rusiya həmin dəhlizin açılmasında maraqlı deyil.
Ermənistan həm də Rusiya-Ukrayna müharibəsinin nəticəsini gözləyir və bundan asılı olaraq öz xarici siyasət kursunu müəyyənləşdirəcək. Əgər Rusiya müharibədən zəif dövlət kimi çıxacaqsa, Ermənistan birmənalı şəkildə Qərblə əməkdaşlıq yolunu tutacaq və onun dəstəyinin gücləndirilməsinə çalışacaq.
Yox, əgər Rusiya müharibədən daha güclü çıxsa və ABŞ-nin köməyi ilə Ukraynanı kapitulyasiyaya məcbur edə bilsə, Ermənistan tamamilə Rusiyayönümlü siyasət yürüdəcək,münaqişənin yenidən Rusiyanın vasitəçiliyi ilə həll olunmasına çalışacaq .
Ermənistan bacardığı qədər bu prosesi uzadacaq ki, Azərbaycanla sülh sazişini özü üçün daha əlverişli şərtlərlə imzalasın. Ermənistan bu məsələdə tələsmir. Azərbaycan təzyiq göstərməlidir. Təzyiqlər artırılmasa, sülh sazişi imzalanmayacaq.
— Bəs sülh sazişinin imzalanması Azərbaycan üçün iqtisadi baxımdan nə dərəcədə vacibdir?
— Ona görə lazımdır ki, ilk növbədə hərbi xərcləri azaldaq.Təhlükəsizlik səbəbilə sərhədləri bağlı saxlamayaq,böyük islahatlara gedək. Hazırda bizim müdafiə xərclərimiz 8 milyard manatdan artıqdır. Sülh olsa ,region dövlətləri yaxından əməkdaşlıq etsə ,ən azı bu məbləği iki dəfə azalda bilərik. Bu, çox böyük vəsaitdir.
Məsələn, 4 milyard manat vəsaitə qənaət edə bilsək, həmin vəsaiti başqa sahələrə yönəldə bilərik. Mən Məclisdə "aqrar sahə haqqında" qanunun müzakirəsi zamanı da dedim ki, kənd təsərrüfatına ildə təqribən 563 milyon manat investisiya qoyuruq. Bu, olduqca kiçik rəqəmdir.
Ona görə də ərzaq məhsullarının idxalı ildən-ilə artır, qiymətlər də yüksəlir. Hərbi xərclərin azaldılması hesabına qənaət edilən vəsaiti kənd təsərrüfatının inkişafına, ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin olunmasına və emal sənayesinin inkişafına yönəldə bilərik.
Bundan başqa, aparılacaq islahatların nəticəsi olaraq xarici investorlar da ölkəmizə yatırım edə ,müasir texnologiya gətirə bilərlər. Amma ölkədə sülh olmadığı müddətdə xarici investorların gəlib investisiya qoyması çətinləşir. Prezident də sülhün çox kövrək olduğunu bildirib. Belə bir şəraitdə investorların qərar verməsi daha çətin olur.
— Ermənistanın silahlanmasına diqqət yetirdikdə, onun yalnız müdafiə deyil, hücum məqsədli silahlar da aldığını müşahidə edirik.
Sizcə, bu, gələcək üçün hansı təhlükələr yaradır?
Qısacası, Ermənistan əslində nə istəyir: Sülh, yoxsa yenidən dəmir yumruqla üzləşmək?
— Ermənistan Azərbaycanın iqtisadi inkişaf tempini görür və özünün inkişaf perspektivlərini yüksək qiymətləndirir. Xüsusilə erməni diasporasının güclü olduğu Amerika Birləşmiş Ştatları tərəfindən Ermənistana milyardlarla dollar investisiya qoyulur ,Hindistan,Fransa kimi nüvə dövlətləri ,İran tərəfindən ciddi formada dəstəklənir,silahla təchiz olunur.
Ermənistan Azərbaycandakı prosesləri də diqqətlə izləyir , eyni zamanda, Qərbin Türkiyəyə təsir imkanlarının artacağını və atəşkəs pozularsa Türkiyənin Azərbaycana lazımi səviyyədə dəstək verə bilməyəcəyinə ümid edir.
Ermənistan hazırda Azərbaycanın çox güclü olduğunu bildiyindən sülhə ümid yaradan açıqlamalar verməklə qarşıdurmadan yayınmağa çalışır.Sülhə nail olmaq üçün region dövlətləri ilə də ciddi işləməliyik.
— Qüdrət müəllim, ayırdığınız vaxta və əhatəli cavablarınıza görə təşəkkür edirəm.
— Mən də sizə təşəkkür edirəm.
