Aktual.az globalinfo.az-a istinadən xəbər verir ki, oktyabrın 9-da Azərbaycan neftinin bir barelinin İtaliyanın Augusta limanında CIF qiyməti 133,23 dollara, Şimal dənizində hasil edilən Brent neftinin qiyməti isə 135,74 dollara yüksəlib. Halbuki Azərbaycanın 2026-cı il dövlət büdcəsində neftin orta qiyməti bir barel üçün 65 dollar götürülüb. Bu fərq yüksək qiymətlərin davam etməsi halında əlavə gəlir imkanlarının yarana biləcəyini göstərir.

Belə şəraitdə əlavə neft gəlirlərinin bir hissəsinin əhalinin borc yükünün azaldılmasına yönəldilməsi sosial siyasət baxımından müzakirə edilə bilər. Ancaq Neft Fondunun vəsaitləri yalnız cari ehtiyaclar üçün nəzərdə tutulmayıb. Fond ölkənin uzunmüddətli maliyyə sabitliyinin qorunmasında və gələcək nəsillər üçün maliyyə ehtiyatlarının saxlanılmasında mühüm rol oynayır. Neftin qiyməti yüksəldikdə yaranan əlavə gəlirlərin hamısını birdəfəlik xərcləmək əvəzinə, onların bir hissəsini ehtiyatlarda saxlamaq, digər hissəsini isə əsaslandırılmış sosial proqramlara yönəltmək daha balanslı yanaşmadır.

Azərbaycanda problemli kreditlərin həlli ilə bağlı əvvəlki təcrübə də mövcuddur. 2019-cu ildə fiziki şəxslərin müəyyən kateqoriyalı problemli kreditləri üzrə kompensasiya və güzəştlər nəzərdə tutulmuşdu. Bu təcrübə göstərir ki, dövlət borclulara dəstək məqsədilə xüsusi mexanizmlər tətbiq edə bilər. Lakin yeni amnistiya proqramı hazırlanarsa, onun kimləri əhatə edəcəyi, dövlətin nə qədər vəsait ayıracağı və bankların prosesdə hansı məsuliyyəti daşıyacağı əvvəlcədən müəyyənləşdirilməlidir.

Problemin miqyasını göstərən rəqəmlərdən biri də vaxtı keçmiş kreditlərin həcmidir. 2026-cı il iyulun 1-nə Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 719,4 milyon manata çatıb. Bu, ilin əvvəli ilə müqayisədə 37,1 faiz artım deməkdir. Bununla belə, həmin məbləğin hamısını məişət kreditləri və ya sosial vəziyyəti ağır olan vətəndaşların borcları kimi qiymətləndirmək olmaz. Buna görə də hər hansı dəstək proqramından əvvəl borcların növləri, borcluların gəlirləri və ödəniş qabiliyyəti üzrə ətraflı təhlil aparılması vacibdir.

Ən məqsədəuyğun yanaşma bütün kreditlərin şərtsiz silinməsi deyil, həqiqətən çətin vəziyyətə düşmüş vətəndaşlara ünvanlı dəstəyin göstərilməsidir. İşini itirmiş, gəlirləri kəskin azalmış və ya sağlamlıq problemləri səbəbindən borcunu ödəmək imkanını itirmiş ailələr üçün xüsusi meyarlar müəyyənləşdirilə bilər. Belə şəxslərə faiz və cərimələrin silinməsi, kredit müddətinin uzadılması, aylıq ödənişlərin azaldılması və zəruri hallarda əsas borcun müəyyən hissəsinin kompensasiyası kimi mexanizmlər tətbiq oluna bilər.

Bu yanaşma dövlətin maliyyə yükünü məhdudlaşdırmaqla yanaşı, yardımın həqiqətən ehtiyacı olan ailələrə çatmasına imkan verər.

Nəticə etibarilə, dünya bazarında neftin kəskin bahalaşması Azərbaycana əlavə maliyyə imkanları yaradır. Bu imkanların bir hissəsinin əhalinin borc yükünün azaldılmasına yönəldilməsi mümkündür. Daha əsaslandırılmış variant sosial cəhətdən həssas borclular üçün ünvanlı dəstək proqramının yaradılması, faiz və cərimələr üzrə güzəştlərin tətbiqi və banklarla razılaşdırılmış restrukturizasiya mexanizmlərinin genişləndirilməsidir.